باكتريها و نيز گلبولهاى سفيد خون را به چشم ديده و فرايند هضم يكى توسط ديگرى را مشاهده كرده است . خوانندهء هوشمند خود در اينجا حاصل كلام را دريافته كه : همانا ارزنده‌ترين وجههء كتاب قانون ، جنبهء تاريخى آن بوده و كتاب به دليل قدمت است كه چنين ارزشى كم‌نظير دارد . و اصولا بايد توجه داشت كه مبانى پزشكى امروز با آن روزگار بسيار متفاوت و بلكه متناقض است . در عصر حاضر نظريهء اخلاط چهارگانهء خون و سودا و صفرا و بلغم به عنوان چار طبع مخالف سركش جايى ندارد و هيچ‌گاه مطرح نمىشود . علم نسبتا جوان امّا بسيار پربار بيوشيمى ، پديدهء حيات و تكامل‌يافته‌ترين صورت آن يعنى زندگى انسان از تشكيل و تكوين نطفه تا تولد و مرگ را - كه به غايت پيچيده است - با دقّت و ظرافتى توصيف ناشدنى بيان مىكند و در ضمن روشن مىسازد كه اصل پديدهء حيات جز با شناخت دقيق عناصر تشكيل دهندهء سلولها و كنشها و واكنشهاى اين اجزاء در تركيب باهم و تشكيل آمينواسيدها و رشته‌هاى حياتى ، نقش گستردهء آنزيمها ، فرايندهاى بسيار پيچيدهء شيميايى در بدن كه زنجيروار و لاينقطع انجام مىشوند ، نقش حسّاس و ظريف غدد داخلى و هورمونهاى مترشحه از آنها و صدها مطلب تازه يافتهء ديگر ، هيچ‌گاه قابل درك نيست . و اين تازه شروع ماجراست ؛ تكنيك پيشرفتهء عصر حاضر با تمام وسعت و دقّتى كه دارد در خدمت به علم پزشكى حاضر است ، به‌طورى كه امروزه طبيعىترين كار پزشك و انتظار معقول بيمار ، تشخيص قطعى بيمارى - البته به كمك ابزار - و سپس معالجه و درمان است . حال به كتاب قانون برگرديم ؛ در اين اثر به موارد بسيارى برمىخوريم كه به دليل ضعف اطلاعات و نبود امكانات ، ابن سينا با صعوبت بسيار و حتّى قبول خطرهايى به مداواى بيمار پرداخته ، كه لا بد در آن شرايط چارهء ديگرى هم نبوده است . براى نمونه در بحث از كليه و مجارى ادرار ، آنجا كه به موضوع بند آمدن ادرار در مثانه به دليل افتادن سنگ در لولهء ادرارى مىرسد ، براى علاج روشى را پيشنهاد مىكند كه خود چندين بار خطرناك و بلكه مهلك بودن آن را گوشزد كرده و با تأكيد مىخواهد كه تا امكان ديگرى هست و اميدى به حيات بيمار مىرود ، طبيب بدان كار دست نيازد . درحالىكه اكنون همين عارضه با استفاده از امكانات پيشرفته به سادگى و بدون كمترين خطر و حتّى جراحتى رفع مىشود . البته اين سؤال مطرح است كه آيا چه درصدى از مردم ايران مىتوانند در صورت نياز از امكانات نامبرده بهره‌مند شوند ؟ بايد گفت هرچند متأسفانه محروميّت قشر بزرگى را شامل است ، امّا از طرف ديگر قصد از انتشار قانون رفع اين نارسايىها نبوده و اصولا چنين انتظارى از طب ده قرن پيش - و لو در روزگار خود بسيار پيشرفته هم بوده باشد - نمىرود و اساسا راه حل مشكل تأمين بهداشت و سلامت جامعه ، اين طريق نيست . و بعيد نيست كه طبيب خانواده كردن مجموعهء قانون ، موجب بروز مشكلاتى شود كه گاهى قابل جبران هم نباشد .